Teken daar zijn ze weer....
Die vreselijk vervelende beestjes worden weer wakker. En er zijn veel verhalen in de omloop, maar ook vele die niet kloppen. Hieronder kunt u lezen wat een teek is, wat de cyclus is en hoe het beste om te gaan met deze wanstaltige spinnetjes…. Er zijn helaas ook veel fabels in de omloop, die kunt u onder aan het artikel lezen.
Als Bob’s Vademecum on-line is, wordt het officiële document van de faculteit Utrecht gepubliceerd….
Hoe herken je een teek?
Op het eerste gezicht ziet een teek eruit als een insect, maar teken zijn geen insecten. Er zijn een aantal kenmerkende verschillen.
Een teek kan je herkennen aan het aantal poten (let wel: volwassen teken hebben er acht, echter een tekenlarve heeft er nog slechts zes), het aantal lichaamssegmenten (delen) en het steekorgaan op de kop van de teek.
De drie belangrijkste verschillen tussen insecten en teken zijn:
o Insecten hebben drie lichaamssegmenten, maar teken hebben er twee.
o Volwassen insecten hebben zes poten, maar volwassen teken hebben er acht.
o Insecten hebben vleugels en antennes, maar teken hebben die niet.
De Teek
De teek behoort tot een groep der geleedpotigen in de subklasse acari (zonder hart) of mijten.
De teken worden onderverdeeld op basis van een hard of zacht rugschild in harde- en zachte teken.
Ongeveer 820 soorten teken zijn er wereldwijd geïdentificeerd. Hiervan zijn er 100 in staat om pathogenen zoals bacteriën, virussen en protozoa, en sommige ook giffen, over te brengen op mensen.
Tussen de verschillende soorten zitten verschillen wat betreft levensduur, levensomgeving, en vermogen om pathogenen (ziekteverwekkers) over te dragen op dieren.
Er zijn ongeveer 650 verschillende harde teken, en 170 verschillende zachte teken.
In Nederland gaat het vrijwel altijd om de soort Ixodes ricinus.
Alle teken zijn obligaat parasitair, dat wil zeggen, een organisme dat leeft in of op een ander soort organisme, waaraan het zijn voedsel ontrekt.
Na de muskieten zijn teken de belangrijkste overbrengers van bacteriële, virusachtige en protozoaire (eencellig organisme) ziekten bij mens en dier.
Lyme disease (de ziekte van Lyme) is voor ons in Nederland de bekendste.
De Cyclus
Larven
In het voorjaar legt de vrouwelijke teek 1000 tot 2000 eitjes in de strooisellaag onder de plantengroei, die in de loop van het voorjaar uitkomen. De larven zijn gekenmerkt doordat zij slechts 3 paar poten hebben en 0,5 – 1 mm groot zijn. De larven klimmen op planten en nemen daar een typische houding aan: questing (voorpoten gestrekt).
In de voorpoten bevinden zich zintuigcellen, welke reageren op bijvoorbeeld zuurstof, water, licht intensiteit of warmte. Met behulp van deze registraties “timed” de teek het moment van overstap, met andere woorden, laten vallen op een nieuwe gastheer. Een dier of een mens wat op een plek komt waar een nest tekenlarven zich bevindt, kan zich op deze wijze met honderden tekenlarven besmetten.
Na de eerste bloedmaaltijd laat de larve zich vallen, waarna een vervelling optreedt.
Hoe de teken zich voeden
Als parasieten zijn teken voor hun voeding volledig afhankelijk van de bloed- en weefsel vloeistof van een gastheer, wat een mens, een huisdier, of een wild dier kan zijn, waaronder zoogdieren, vogels en reptielen.
Teken bevinden zich in bossen, duinen maar ook vaak in tuinen. Teken gedijen in een vochtige omgeving en leven gewoonlijk in de nabijheid van potentiële gastheren.
Teken klimmen in grassen, struiken en kreupelhout en wachten tot een gastheer vlak langs komt en grijpen zich daaraan vast. Ze detecteren hun potentiële gastheer door de uitgestraalde lichaamswarmte, uitstoot van kooldioxide en wellicht ook door geuren. Een teek blijft gewoonlijk lager dan een meter boven de grond en kan niet springen of vliegen.
Dat een teek zich uit een boom laat vallen als een gastheer langskomt, is waarschijnlijk een misvatting.
De meeste teken voeden zich bij voorkeur niet op mensen, maar op herten, muizen, eekhoorns, en vogels.
De larven en nimfen vaak op kleine zoogdieren, en de volwassen teken vaak op grotere zoogdieren.
Maar als een mens toevallig op het juiste moment langskomt, kan deze ook worden gezien als een geschikte gastheer.
De teek kan via de benen van een persoon omhoog klimmen en nestelt zich bij voorkeur in huidplooien, maar ook wel gewoon op een been of arm.
Naast in het wild voorkomende zoogdieren, worden vooral honden, katten en mensen gebeten.
Nymfe:
In het tweede voorjaar (een jaar later) zoekt de nymfe een nieuwe gastheer, alwaar hij zijn tweede bloedmaaltijd gebruikt. De nymfe, die 4 paar poten heeft en 1 tot 1,5 mm groot is, laat zich na deze maaltijd vallen en vervelt weer. Dit proces speelt zich vooral in de zomer af.
De volwassen teek:
De volwassen teek is voor het zuigen ongeveer 2 tot 2,5 mm groot. Na het zuigen kan de teek ongeveer 7 mm groot worden. Ook de volwassen teek heeft 4 paar poten.
Na de vervelling zoekt de nu volwassen teek opnieuw een gastheer, waar hij zijn derde bloedmaaltijd gebruikt. Nu paart de teek en legt het vrouwelijke dier in het voorjaar van het volgende jaar (3e seizoen) haar eitjes.
Teken, zoals u al gelezen heeft, kunnen overbrengers zijn van ziekten.
Buiten de ziekte van Lyme, zijn er nog meerdere ziektes die ze kunnen overbrengen.
Hier praten we meestal over teken die in het buitenland leven.
N.B.: Als u uw hond dus meeneemt op vakantie (vooral richting het zuiden en oosten tref dan, die maatregelen die nodig zijn, bel hiervoor uw dierenarts).
Ondanks dat uw hond niet ziek wordt, kan hij wel een drager worden van ziektes. Pas hier goed voor op, want uw hond kan hieraan sterven. Sommige vlooienbestrijdingsmiddelen zijn ook voor het bestrijden van teken.
Verder kunt u uw hond regelmatig, zeker na een boswandeling, kammen met een vlooienkammetje, daar kunt u ook teken mee weghalen. Vindt u toch een teek op uw hond, koop dan een tekentang en gebruik deze goed.
In de dierenwinkel kunnen ze u dit uitleggen.
De beet van een teek
De teek zuigt bloed met een speciale steeksnuit (hypostoom). Dit is een van weerhaken voorzien steekapparaat, dat de teek in de huid brengt en waarmee hij zich verankert. Aan weerzijden van de steeksnuit bevinden zich de palpen die de steeksnuit beschermen wanneer deze niet wordt gebruikt.
Steeksnuit van de teek
In het speeksel van de teek zit zowel een verdovende stof als een stof die de bloedstolling tegengaat. Hierdoor wordt de tekenbeet niet gevoeld, en kan de teek zich onmerkbaar ergens neerzetten.
Een teek kan enige dagen tot wel een week lang op dezelfde gastheer blijven zitten.
Uit het laatste onderzoek naar teken in Nederland bleek van de onderzochte teken gemiddeld 23,6% geïnfecteerd te zijn met Borrelia burgdorferi. Een volwassen vrouwtjes teek die ziekteverwekkers bij zich draagt kan deze aan een deel van de eitjes doorgeven. De eitjes en de larven kunnen dus al geïnfecteerd zijn.
Maar de meeste teken raken geïnfecteerd door zich te voeden met geïnfecteerd bloed van een gastheer.
Vooral de nimfen, die al een keer bloed hebben gezogen en dus een grotere kans hebben geïnfecteerd te zijn, vormen een groot risico voor mensen. Daar ze kleiner zijn dan de volwassen teken, worden ze makkelijker over het hoofd gezien.
Hoe langer een geïnfecteerde teek vastzit, hoe groter de kans op een infectie.
Een teek moet daarom snel, maar wel secuur, worden verwijderd.
N.B.: Verboden is echter het gebruik van alcohol, u verdooft dan de teek, wat misschien voor u gemakkelijk verwijderen is. Alleen laat de teek al zijn speeksel lopen en dit veroorzaakt nu juist de problemen. En dat is nu juist wat u probeert te voorkomen. Bij het “uitdraaien” van de teek, (deze stopt zijn kop in de huid van uw hond en graaft zich in) kunt u controleren of alle poten en de kop er nog aanzitten. Als deze nog in de huid zitten, kan dit gaan ontsteken, houdt dit goed in de gaten. Als u de teek heeft “uitgedraaid” kan er op die plek een fikse bult of jeuk ontstaan bij de hond. Dit is een allergische reactie op het speeksel van de teek.
Verdwijnt deze na een tijdje weer, hoeft u zich geen zorgen te maken. Gaat deze ontsteken, neem dan contact op met uw dierenarts. Hieronder vindt u teken die voorkomen in Europa, vele vinden wij niet in Nederland, toch als u op vakantie gaat raadpleeg goed u arts welke voorzorg u moet treffen voor u hond. U hond kan altijd een gastheer van een teken zijn zonder dat u dat weet, en daar andere honden mee besmetten!
Het verwijderen van teken
Samengevat kan gezegd worden dat de teek zo snel mogelijk verwijderd moet worden (elke dag controle) om de kans op transmissie van ziekteverwekkers zo klein mogelijk te houden. Bij het verwijderen dient de teek zo min mogelijk gemanipuleerd te worden en zo dicht mogelijk op de huid te worden vastgepakt (met pincet, tang of lus). Na het verwijderen dient de plek van aanhechting gedesinfecteerd te worden.
Protocol verwijderen van teken door: Mark van Zuijlen;
onderzoekstage, Faculteit Diergeneeskunde Utrecht
- Verwijder de teek zo snel mogelijk na het ontdekken. De kans op infectie neemt toe naarmate de teek langer vastzit.
- Maak bij het verwijderen van de teek gebruik van een botte pincet of een tekentang. Mochten deze niet beschikbaar zijn dan kan de knoopmethode gebruikt worden.
- Grijp de teek zo dicht mogelijk bij de huid vast.
- Verwijder de teek door met een constante kracht omhoog te trekken of door een lichte draaibeweging.
- Blijven er monddelen of cement in de huid achter na het verwijderen van de teek, dan moet men proberen deze met een pincet te verwijderen.
- Na verwijderen moet de plaats van de beet gedesinfecteerd worden, bijvoorbeeld met jodium of alcohol.
- Was de handen na het verwijderen van de teek.
- Ontsmet de tekentang na gebruik.
- Noteerde datum
Internetoogst, de fabels….. Mark van Zuijlen; onderzoekstage
- Je doet er daarom verstandig aan de teek zo snel mogelijk te verwijderen. Je kunt dit doen met een pincet. Zorg wel dat je het hoofd van de teek meeneemt. Als je dat niet doet, heb je kans dat de teek weer verder groeit.
- “Het was vast een mug, geen teek want die zijn geel.”
- “Teken zijn zwart”
- Zet kinderen een pet op (teken vallen op het hoofd).
- Om uw huisdier onaantrekkelijk te maken voor teken kunt u in het tekenseizoen dat wil zeggen ongeveer van april tot en met oktober extra vitamine B voeren. Teken houden namelijk niet van Vitamine B1
- U verwijdert de teek het best met een (speciaal teken-)pincet. Pak de teek zo dicht mogelijk bij de huid vast en trek de teek er met een draaiende beweging (linksom) uit. (Een teek draait zich rechtsom als een ‘schroef’ in de huid; door nu linksom te draaien, geeft u steeds een zetje in de uitdraairichting).
Preventie van ziekten ten gevolge van tekenbeten
De vaccins die op de markt verkrijgbaar zijn, beperken zich tot babesiose. Hierbij wordt voor een beperkte periode bescherming tegen de klinische symptomen van één (Pirodog®) of meerdere Babesia-soorten (Nobivac piro®) geboden. Het is van belang te beseffen dat het dus geen bescherming biedt tegen infectie en dus ook niet als alternatief van tekenbestrijding gebruikt moet worden.
Preventief gebruik van antibiotica wordt beschreven in de literatuur ter preventie van Lyme borrelliose en anaplasmose.
Snuffel verder in de krant